Wil je in mijn album schrijven?

Eline Andriesse 15-03-2012

Nu is het wellicht enigszins ouderwets, maar ‘vroeger’ was het hebben van een poëziealbum (poesiealbum (of kortweg poesie)) heel normaal. Vrienden schreven een gedichtje in elkaars album en bezegelden daarmee een, al dan niet serieuze, vriendschapsrelatie. Het onderhouden van vriendschap lijkt iets te zijn dat door de tijd heen niet is veranderd en is nu het thema van de Boekenweek 2012: ‘Vriendschap en andere ongemakken’. Wat vriendschap inhoudt, zal de meeste mensen duidelijk zijn, maar wat houden die ongemakken dan in? Het lijkt alsof van alle ongemakken die het leven biedt, vriendschap toch één van de minst erge is. Hester Macrander betitelt vrienden in haar artikel in de Volkskrant een ‘zegening’ of ‘existentiële troost’.

Een poëziealbum of vriendenboek, vindt haar voorloper in het album amicorum dat van de vijftiende tot de achttiende eeuw floreerde in Nederland. Eén zo’n album is dat van Agnes Ripperda, te vinden in het Gelders Archief te Arnhem. Vrienden, gasten en andere voorbijgangers werden uitgenodigd in dit album een inscriptie achter te laten of een vers te schrijven. Het is interessant om te achterhalen wie er precies in dit album hebben geschreven en hoe deze mensen elkaar kenden.

In onderstaande afbeeldingen staan de openingspagina van het album van Agnes en die van een vrij recent poëziealbum. Zoals te zien, is de gewoonte om een album te markeren door te beginnen met het vermelden van de eigen naam niet veranderd.

Anno 1607
Agnes Ripperda
Geboren Dochter to Forden
Und Petkom
C M T

Wen der mensche bedacht
Was er wer und van
Wanner er wer kommen
Her um was er noch sohlt
Werden so wordt er gewaldig
Frommer of ehren.

Dit album behoort aan mij
Zoolang ik ben in ’t leven
Albertje is mijn naam
Al van den doop gegeven
De Jonge is mijn van
Al van mijn vaderlijke stam
De Wijk is de plaats
Waar ik ter wereld kwam
(en iedereen die in dit album schrijft
Moet zorgen dat het netjes blijft)


Wel is de strekking van het bericht er omheen anders. Heeft het bericht in het album van Agnes Ripperda nog een moralistische lading (als de mens bij zichzelf te rade ging en zou bedenken waar hij naartoe zou gaan, dan zou hij wel beter leven), zo ontbreekt deze diepere laag totaal bij het moderne vers.

Het album van Agnes, waarin met inschrijven is begonnen in 1606, zoals ook de inscriptie op de kaft laat zien, bevat voornamelijk inscripties en korte spreuken. Agnes baronesse Ripperda tot Vorden, de bezitster van het album, is rond 1573 geboren en leefde tot 1624. Ze trouwde met Unico baron Ripperda tot Weldam en Olidam na 1608; een precies jaartal is niet bekend. Het was gebruikelijk dat een adellijke jongedame van huwbare leeftijd aan een album begon, dus dat Agnes na 1608 trouwde, lijkt plausibel.

Opmerkelijk aan dit album is dat er mensen uit verschillende sociale kringen in geschreven lijken te hebben. Een sociale kring kan meestal geplaatst worden binnen een begrensde geografische eenheid, wat voor het begin van de zeventiende eeuw meestal neerkwam op de provinciegrenzen. Ripperda is een naam die afkomstig is uit Friesland. De precieze oorsprong van het geslacht is niet met zekerheid vast te stellen, maar de Ripperda’s vestigden zich al vóór 1300 bij Farmsum, Petkum en Winsum in Oost-Friesland.

De tijd van het album amicorum en het poesiealbum herleeft nu speciaal voor de Boekenweek een app is ontwikkeld waarmee je via facebook een poëziealbum kunt aanmaken en je vrienden kunt vragen er een versje in te schrijven. Mocht er na het lezen van deze blog een verlangen zijn ontstaan na het lezen van je eigen vroegere album en het is onvindbaar? Geen nood, vraag hulp bij het poëziealbum-asiel. Man bijt Hond heeft hier een tijdje geleden een item aan gewijd. En zelfs in de Nederlandse serie korte filmpjes Zaai binnen het VPRO-programma Villa Achterwerk is op ludieke manier aandacht besteed aan het fenomeen poëziealbums.

Weten wie je echte vrienden zijn? Daag ze uit om een vers te schrijven in je digitale poëziealbum! Het is weer eens iets anders dan een bericht op je Facebookprikbord.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s