Drie dames maken hun tv-debuut

Sophie Reinders, 30-03-2012

Afgelopen donderdag 29 maart was een spannende dag voor Joanna Bentinck, Clara de Beers en Rutghera van Eck. De dames ontmoetten elkaar in de Koninklijke Bibliotheek voor de nieuwe documentaireserie van de NTR en de VPRO over de Gouden Eeuw. Deze serie stelt vragen aan de 17e eeuw. Vragen die voor onze wereld nog steeds relevant zijn over onder meer globalisering, verstedelijking, immigratie, tolerantie, fundamentalisme, populisme, consumentisme, financiële crises, beurs, media hypes, citymarketing en kenniseconomie. Hoe werd ermee omgegaan en hoe doen we dat nu? De dames zijn onderdeel van een aflevering over liedboeken, alba amicorum en vrijageboeken. Hoe maakte men toen contact en hoe doen we dat nu?

Speciaal voor de opnames werd het album van Joanna Bentinck overgebracht van de Hoge Raad van Adel naar de Koninklijke Bibliotheek waar het album van Clara de Beers al lag te wachten. De dames hebben niet in elkaars album geschreven, dus ontmoetten ze elkaar voor het eerst op deze bewolkte donderdag in Den Haag voor het oog van de camera.

Johan Oosterman vertelde Hans Goedkoop over de inscribenten in het album van Joanna Bentinck. Met name de commentaarhand kwam uitgebreid aan bod. Een van de verwanten van Joanna heeft in haar album op diverse plaatsen commentaar geleverd op de genoteerde teksten. Door dit commentaar wordt meer duidelijk over de werkelijkheid achter de bijdragen. Bij een Frans lied schreef de commentator ‘Monsieur il me semble qu’avez trouve / Ce que vostre coeur a long temps cherche’ [Meneer, ik heb het idee dat u gevonden hebt waarnaar uw hart lange tijd heeft gezocht.]. Na een Nederlandse lied schreef hij: ‘Jonckheer ghij hebt het gewaecht in rechter liefd end trouwen / Al die gene die oick doen die sal het niet berouwen.’

Joanna Bentinck, tweede album, folio 31r.
Links de commentaarhand: ‘Jonckheer ghij hebt het gewaecht in rechter liefd end trouwen / Al die gene die oick doen die sal het niet berouwen.’

Eline Andriesse, Kelly Kuenen en Sophie Reinders maakten ter plekke een Facebookpagina voor Joanna Bentinck aan die vervolgens haar vriendschap met Rutghera bevestigde. Rutghera verwelkomde Joanne meteen met een berichtje op haar prikbord.

De opnames werden afgesloten met het lezen van een aantal teksten uit vrijageboekjes. De vrijageboekjes zijn vertalingen van de Ars Amatoria (of Ars Amandi, Latijn voor ‘de kunst van de liefde’). Dit werk is geschreven door Publius Ovidius Naso en is de oudste systematische handleiding tot verleiden. Het is een leerdicht in drie boeken en bevat in totaal 2330 versregels. De eerste twee boeken dateren van circa 1 v.Chr. en het derde van circa 1 n.Chr. Mannen wordt in boek 1 (772 verzen) en 2 (746 verzen) de kunst van het versieren onderwezen en vrouwen in boek 3 (812 verzen).

We vinden er tips als de volgende in:

Sta vooral in uw jeugd open voor de liefde, want voordat u het weet bent u oud en lelijk en wordt u door niemand meer bemind:

De tijd zal komen dat gij die uw vrijers nu buiten
uw deur houdt en niet een venster zou ontsluiten
een oud en lelijk wijf zal worden; en alleen
verkleumen in uw bed, van niemand meer gevrejen.

En de dames moeten vooral niet te uitbundig lachen, bescheiden met dichte mond is het aantrekkelijkst:

Zo raad ik voor uw best, dat u u zelven wacht
dat gij niet ongeschikt met open mond lacht
Door aardig ter lachen laat iemand zich wel bekoren
maar er zijn er die hun mond opensperren tot aan hun oren
en lachen luidkeels of trekken het aangezicht slim
en grijnzen niet anders als een verschrompen zin.
Of weten niet wanneer zij dienen uit te scheiden!

Het is bovendien als vrouw niet gepast een man uit te vragen:

Daar is meer geoorloofd aan de broek als aan de doeken
Een jongeman staat het vrij een dochter aan te zoeken
maar het betaamt haar niet dat zij een jongeman vraagt.

En de vrouw moet vooral af en toe haar man een dagje buiten laten staan. Dan zal hij eens voelen wat hij mist:

Laat soms uw vrijer eens buiten staan
en roepen wreede deur zult gij niet open gaan
Hoort hoe ootmoedig hij daar bidden kan en smeken
hoort hoe hij dreigen derft en hoge woorden spreken.

De tijden zijn veranderd – tegenwoordig vragen vrouwen net zo vanzelfsprekend een man mee uit of ten huwelijk als andersom -, maar sommige tips lijken tijdloos. Huub van der Lubbe van de Dijk zingt ‘Een man weet niet wat hij mist, maar als ze er niet is, weet een man pas wat hij mist’:

Het is de vraag of Joanna Floris van Buchorst (waarmee ze in 1586 trouwt) ook af en toe voor een gesloten deur heeft laten staan. Wellicht dat hij dan pas besefte wat voor moois hij in handen had: een vrouw die middenin een levendige sociale kring stond. Zóveel mensen wilden hun vriendschap met Joanna bevestigen dat ze met hun inscripties wel drie albums kon vullen:

Eerste album van Joanna Bentinck met vooral bijdragen uit de jaren 1575-1579

Het tweede album dateert uit de jaren voorafgaand aan haar eerste huwelijk, in 1586, met Floris van Buchorst.

Het derde album bevat voornamelijk inscripties uit de jaren 1596-1599.

De Gouden Eeuw documentairereeks staat gepland voor januari 2013. We moeten dus nog even geduld hebben voor de uitzending. Gelukkig kunnen we de verwikkelingen van de dames blijven volgen op Facebook en Twitter.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s