Gelders Archief digitaliseert diverse alba amicorum

Het Gelders Archief heeft een flink aantal alba gedigitaliseerd en op internet geplaatst. Het gaat om de vriendenboekjes uit onder andere de volgende huis- en familiearchieven en andere collecties:

Huis Keppel
Huizen Waardenburg en Neerijnen
Familiearchief Van Brakell
Familie Ver Huell
Handschriften Rijksarchief in Gelderland
Familie Rink
Huis Velhorst
Huis Bingerden
Handschriften Familie van Rhemen
Familie Batenburg/Van Basten Batenburg

De alba zijn hier te bekijken. Wij horen het graag als u iets leuks en/of interessants in deze bronnen ontdekt!

Hoera, een nieuw album!

Een van de mooiste momenten die je als onderzoeker kunt beleven, is het moment waarop je nieuw en voor jouw onderzoek relevant materiaal onder ogen krijgt. Een aantal weken geleden werd ik door verschillende mensen geattendeerd op een zeer rijk album uit een Franse privécollectie, begonnen als vrouwenalbum rond 1570 en voortgezet als familiealbum tot in de negentiende eeuw. Waarschijnlijk is het album enige tijd in het bezit geweest van Beatrice Pieck aan wie een van de liederen in het album opgedragen is. Naast liederen, minimale inscripties en spreuken bevat dit album ook een aantal zeer mooie afbeeldingen. Op folium 63v vinden we bijvoorbeeld onderstaande afbeelding. Het album wordt toegevoegd aan het onderzoekscorpus en binnenkort zal ik op deze site verslag doen van de eerste bevindingen.

64

 

Projectgroep alba amicorum zoekt donateurs

Meisjes die pas hebben leren schrijven, krijgen een poëziealbum voor hun verjaardag om daarin versjes te verzamelen van ouders, broertjes en zusjes, ooms en tantes, vriendinnetjes (en een enkel vriendje). Het poëziealbum – en hedendaagse virtuele sociale media als Facebook – kennen een verre voorloper in het zestiende-eeuwse vrouwenalbum dat in adellijke kringen geliefd was. Jonge adellijke vrouwen uit het oosten van Nederland en uit het Rijnland begonnen rond het midden van de zestiende eeuw op grote schaal met het bijhouden van een boek waarin ze hun familie en vrienden die op bezoek kwamen, inscripties lieten noteren, maar vaak ook liederen en gedichten. Vaak noteerden ze zelf ook bijdragen.
Het Overijssels liedboek is een van de vroegst bekende vrouwenalba en meteen ook een van de uitvoerigste. Het is bijzonder omdat het niet alleen veel liederen bevat, maar bovendien rijk is geïllustreerd.

Album van Margaretha Haghen. De inscripties zijn o.a. geschreven op een avond in februari 1564

De alba zijn belangrijke cultuurhistorische bronnen, omdat ze inzicht geven in het sociale leven van de adel in een periode die heel belangrijk was voor de Nederlanden: de tijd van de Tachtigjarige Oorlog, het ontstaan van de Republiek.

De vrouwenalba zijn, zelfs voor kenners, lastig om te lezen: de handschriften zijn vaak onduidelijk. Er is een onderzoeksgroep rondom deze bijzondere een waardevolle bronnen opgericht met daarin vertegenwoordigers van de Radboud Universiteit Nijmegen, de Hoge Raad van Adel, de Koninklijke Bibliotheek, het Gelders Archief en de Van Batenborch Stichting. Zij hebben het gezamenlijke doel diverse alba te ontcijferen en hun netwerk in kaart te brengen. Alle betrokken instanties zijn het eens: de vrouwenalba moeten voor een breed publiek toegankelijk worden gemaakt en daarmee ook voor andere geïnteresseerden beschikbaar komen voor onderzoek. De projectgroep wil de alba ontsluiten via deze website waarop facsimile’s van albumpagina’s komen te staan met transcripties en toelichtingen. Dit is de basis voor verder onderzoek. Voor het onderzoek naar en het ontsluiten van de alba is echter geld nodig.

Alle donaties welkom!

De projectgroep is daarom op zoek naar donateurs voor haar Stichting alba amicorum. Voor het publieksvriendelijke deel van het vrouwenalbaproject willen wij via crowdfunding de financiering rond krijgen. Iedereen die een bijdrage wil leveren aan het onderzoek, kan geld doneren aan de Stichting Alba Amicorum om de verwezenlijking van het project mogelijk te maken.
Alle donaties die de ontsluiting van de alba dichterbij kunnen brengen, zijn welkom. Als donateur ontvangt u een nieuwsbrief omtrent alle projectzaken en een uitnodiging voor een symposium dat dit najaar georganiseerd zal worden. In de toekomst zullen nog verschillende andere activiteiten voor donateurs georganiseerd worden. Deze zullen verschijnen in de agenda.

Als u de projectgroep wilt ondersteunen, kunt u zich aanmelden door een bericht te sturen naar info@alba-amicorum.nl onder vermelding van ‘ondersteuning alba’. Wij sturen u dan nadere informatie.

Te zijner tijd, als we facsimile’s hebben kunnen realiseren, kunt u via deze site ook nog een praktische bijdrage leveren aan lopend onderzoek door het transcriberen van (delen van) pagina’s uit verschillende alba. Deze zullen verschijnen onder transcripties waar nu enkele voorbeelden uit het liedboek van Anna Steyn te zien zijn. Onder onderzoeksverslagen zullen onderzoekers uit de projectgroep wekelijks berichten over hun eigen onderzoek.

Alba amicorum. Over de mogelijkheden van een bron

Symposium, vrijdag 16 november 2012, Radboud Universiteit
Locatie: Nijmegen, Heyendaalseweg 141, Gymnasion 3, 13.30u-17u

In 2007 is het album amicorum van Johan van Lynden ontdekt in de collecties van de Van Batenborgh Stichting. Deze bijzondere ontdekking is de aanzet geweest voor onderzoek in samenwerking met de Radboud Universiteit. De teksten in het album worden uitgegeven en het album wordt in de culturele context geplaatst – en dus ook in de context van andere overgeleverde alba.

Album amicorum betekent letterlijk ‘lijst van vrienden’. Inmiddels wordt algemeen aangenomen dat het ontstaan en de geschiedenis van het album amicorum verbonden zijn met de universitaire wereld en dan met name die van de protestantse universiteit van Wittenberg. Door de enorme invloed van deze universiteit raakte de gewoonte om inscripties te verzamelen van docenten en medestudenten verspreid over andere universiteiten. In Nederland nam de verspreiding van het album amicorum een vlucht vanaf de stichting van de Leidse Universiteit in 1575.

Het gebruik van het aanleggen van een album amicorum bleef niet beperkt tot het universitaire adellijke milieu, ook in andere maatschappelijke kringen bezat men alba. Zo zijn er alba bekend van reizende schilders, kooplieden en diplomaten. Uit de zestiende en het begin van de zeventiende eeuw is bovendien een opvallende groep alba amicorum afkomstig en overgeleverd, de zogenaamde vrouwenalba.

Tijdens dit symposium staat de vraag centraal op welke manieren het album amicorum de bron kan vormen voor diverse typen onderzoek en invalshoeken. Welke inscripties vinden we in dergelijke boekjes? Wat voor vragen roepen de bronnen op en welke kunnen zij (helpen) beantwoorden? Het accent zal in verschillende bijdragen liggen op het album van Johan van Lynden en de aankondiging van de digitale editie daarvan.

De toegang is gratis, na afloop is er een borrel. Graag uw komst aankondigen bij contactpersoon: Sophie Reinders (s.reinders@let.ru.nl). Organisatie: Johan Oosterman & Sophie Reinders (Radboud Universiteit Nijmegen, Oudere letterkunde Nederlands). Met dank aan de Stichting Alba Amicorum en het onderzoeksinstituut HLCS van de Radboud Universiteit Nijmegen.

PROGRAMMA SYMPOSIUM ALBA AMICORUM
Vrijdag 16 november, Radboud Universiteit Nijmegen

Vanaf 13u: inloop

13.30u-14u
Willem Frijhoff
Vroegmoderne vriendschap: het album amicorum als maatschappelijk
bindmiddel en cultuurhistorische bron

14u-14.15
Sophie Reinders
Het album amicorum van Rutghera van Eck

14.15u-14.30u
Kelly Kuenen
Het album amicorum van Clara de Beers

~ Koffiepauze ~

15u-15.15u
Kees Thomassen
Verzamelaars, slopers en publicisten
De aantrekkingskracht van alba in vroegere tijden

15.15u-15.30u
Conrad Gietman
Adellijke heraldiek in alba amicorum

15.30u-15.45u
Rutger van Basten Batenburg
Wie wat bewaart heeft wat. Het album van Johan van Lynden
binnen de Van Batenborgh-collectie

15.45u-16u
Johan Oosterman
Het album van Johan van Lynden: van mannenalbum naar vrouwenalbum

16u-16.15u
Fred van Kan
Archiefschatten wereldwijd toegankelijk.
De digitalisering van de alba amicorum in het Gelders Archief

Aankondiging transcriptieproject in samenwerking met het Meertens Instituut

Vanaf 16.30u: borrel

Presentatie boekje Aan vrienden gewijd

Op donderdag 28 juni vindt in de Aula van de Koninklijken Bibliotheek de presentatie plaats van Aan vrienden gewijd. Alba amicorum in de Koninklijke Bibliotheek. Dit boekje over vriendenboeken is geschreven door Kees Thomassen, conservator namiddeleeuwse handschriften van de KB. De presentatie markeert tevens de pensionering van Kees Thomassen.

Alba amicorum

Het vriendenboek is in het midden van de zestiende eeuw ontstaan in universitaire kringen. Hoogleraren en studenten legden boekjes aan waarin zij collega’s en medestudenten een bijdrage lieten schrijven. Adellijke studenten voegden daar dan vaak een fraai geschilderd geslachtswapen aan toe. Ook gedrukte en geschilderde illustraties verlevendigen zo’n album. Het genre heeft zich in wisselende mate van populariteit en in velerlei gedaantes tot aan het einde van de twintigste eeuw kunnen handhaven.

Alba in de Koninklijke Bibliotheek

Kees Thomassen heeft zich sinds 1978 als conservator namiddeleeuwse handschriften van de KB gespecialiseerd in de alba. Hij heeft eraan bijgedragen dat de albacollectie van de KB sinds zijn aantreden met 300 stuks is uitgebreid. Voor dergelijk uniek materiaal is dat tamelijk bijzonder. De rijkdom van deze collectie en het afscheid van Kees Thomassen vormden aanleiding voor uitgeverij Bekking & Blitz Kees te vragen een deeltje in de Miniaturenreeks te wijden aan de alba. Kees zal zijn boekje op luchtige wijze presenteren en terugkijken op de genoegens die de alba hem geschonken hebben.

U kunt deze presentatie bijwonen.

Programma

De bijeenkomst vindt plaats in de Aula van de Koninklijke Bibliotheek, Prins Willem-Alexanderhof 5, Den Haag, op donderdagmiddag 28 juni 2012.

Vanaf 15.40 uur       Ontvangst met koffie en thee in de foyer

16:00-16:05 uur       Welkomstwoord door Jan Bos, Hoofd van de afdeling Collecties

16:05-16:45 uur       Lezing ‘Aan vrienden gewijd’ door Kees Thomassen

16:45–16:50 uur      Aanbieding van het eerste exemplaar van Aan vrienden gewijd

16:50-17:00 uur       Afsluiting door Jan Bos

17:00-18:00 uur       Drankje in de foyer.

U kunt zich tot 25 juni aanmelden voor deze middag, bij voorkeur per e-mail via activiteiten@kb.nl, maar u kunt ook bellen naar 070-3140217.

Wij hopen u op donderdag 28 juni te mogen begroeten.

Rekeningnummer

Het heeft even geduurd, maar de oprichting van de Stichting Alba Amicorum is officieel voltooid en de dames hebben inmiddels ook een rekeningnummer. Donaties om ons project te ondersteunen kunt u overmaken op (Rabobank) rekeningnummer 1440.94.002 t.a.v. alba amicorum. Als u vervolgens een mail naar s.reinders@let.ru.nl stuurt, houden wij u op de hoogte van onze activiteiten en ontvangt u sowieso een uitnodiging voor ons symposium dat zal plaatsvinden op 16 november 2012.

Engelsteedt

Album amicorum van Geertruydt van Engelsteedt. Met deze voorstelling van Tobias en de engel Rafaël probeerde Frans van Jongema het hart van Geertruydt te veroveren